Context en achtergrond

De EDI-wallet werkt onder andere als authenticatie- en identificatiemiddel. Voor publieke dienstverleners geldt een wettelijke verplichting vanaf 24 december 2026 om EDI-wallets als authenticatie- of identificatiemiddel te accepteren. Deze verplichting geldt in ieder geval op alle plekken waar nu ingelogd kan worden met DigiD. Maar ook andere partijen in de (semi-)publieke sector en aangewezen private sectoren zijn verplicht de EDI-wallet te accepteren.

Gebruikers kunnen gegevens uit hun EDI-wallet, zogenaamde attributen delen met een dienstverlener (relying party). Dit is alleen mogelijk wanneer de attributen door een authentieke bron (issuer) worden ontsloten. In dat geval kan de EDI-wallet de attributen veilig ophalen en delen, altijd onder de regie van de gebruiker. Voor het delen van attributen via de EDI-wallet bestaat geen wettelijke verplichting, maar juist hier liggen de grootste kansen voor betere, efficiëntere en meer gepersonaliseerde dienstverlening.

Attributen kunnen een breed scala aan gegevens bevatten, zoals persoonsgegevens uit publieke en private bronnen. Ze kunnen ook worden gebruikt om diploma’s en vaardigheden aan te tonen, of om autorisaties en machtigingen vast te leggen. Met een attribuut uit de EDI-wallet kan een gebruiker bijvoorbeeld aantonen dat hij of zij bevoegd is om namens een organisatie of een andere persoon te handelen.

Een gebruiker kan met de EDI-wallet digitaal een document ondertekenen om aan te geven dat hij of zij akkoord gaat.

Van links naar rechts

1. Issuer: een partij de data of attributen vrijgeeft
2. Data in de wallet:

• Basisregistratie personen
• Overige publieke registers
• Private registers

3. Functionaliteiten in de wallet

• Inloggen
• Attributen delen
• Vaardigheden tonen
• Autoriseren
• Ondertekenen

4. Relying party: een persoon of partij die op data of attributen vertrouwd

Binnen het programma Aanpak Levensgebeurtenissen wordt samen met betrokken (overheids)organisaties gewerkt aan het verbeteren van de overheidsbrede dienstverlening voor inwoners en ondernemers op belangrijke momenten in hun leven door concrete oplossingen te realiseren. Het doel is om de dienstverlening meer te laten aansluiten op de leefwereld van inwoners en ondernemers. Dat zorgt voor een veranderkundige uitdaging voor overheidsorganisaties en de manier waarop zij zijn ingericht, hoe doelen worden gesteld en waarover wordt verantwoord. Vaak zijn dienstverleningsprocessen nog ingericht rondom afzonderlijke regelingen en binnen bestaande organisatiegrenzen.

De Aanpak Levensgebeurtenissen wil met project Flow! verkennen welke oplossingen de EDI-wallet kan bieden voor knelpunten die er zijn in de overheidsdienstverlening rondom de levensgebeurtenissen 'ik word 18 jaar' en 'ik ben nabestaande geworden'.

Programma EDI-stelsel NL werkt aan de implementatie van de eIDAS 2.0 verordening in Nederland. Er wordt een eigen EDI-stelsel gerealiseerd dat invulling geeft aan het Europese raamwerk en er wordt gewerkt aan een uitvoeringswet om de herziene verordening in te voeren. Daarnaast wordt in opdracht van het programma een eigen EDI-wallet ontwikkeld: de publieke NL-wallet. Het programma valt onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De inzichten en lessen uit dit project worden waar relevant teruggekoppeld naar het EDI-stelsel en de NL-wallet.

Binnen het project Tot uw dienst onderzoeken Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK), de gemeente Nijmegen, Stichting Stimulansz en Ver.ID (identity broker) samen met andere organisaties hoe het aanvragen en krijgen van kwijtschelding en andere sociale voorzieningen makkelijker, sneller en duidelijker kan worden gemaakt voor inwoners en de overheid. Daarbij wordt een ID-wallet en een centrale rekentool (BerekenJeRecht) gebruikt. Voor meer informatie, zie de projectpagina van Tot uw dienst.

Rules as Code (RaC) is een Europees initiatief waarbij wet- en regelgeving niet alleen in tekst wordt opgesteld, maar ook wordt omgezet in logica die door computers kan worden gelezen en uitgevoerd, oftewel machineleesbaar. Dit bevordert een consistentere toepassing van regels en maakt het mogelijk besluiten (deels) automatisch en transparanter te nemen.

Rekenregels zijn de praktische toepassing hiervan: dit zijn concrete berekeningen en beslisregels die bijvoorbeeld bepalen of iemand recht heeft op een bepaalde uitkering of voorziening.

Open Regels zorgt ervoor dat overheidsregels één keer correct worden vastgelegd en hergebruikt, zodat verschillende organisaties en systemen dezelfde regels op dezelfde manier toepassen. Dit voorkomt interpretatieverschillen, maakt besluiten beter uitlegbaar en draagt bij aan eerlijke en consistente dienstverlening. Open Regels is een initiatief van BZK en wordt uitgevoerd door Stichting ICTU, volledig open source en met standaarden die koppelingen mogelijk maken naar wet- en regelgeving, data en begrippen.

Deze initiatieven in combinatie met de ID-wallet maken het mogelijk om laagdrempelig en eenvoudig inzicht te krijgen waar je als inwoner recht op hebt en zelfs om regelingen direct aan te vragen of uitgekeerd te krijgen.

MijnServices zijn generieke bouwstenen die herbruikbaar zijn voor overheden. Deze bouwstenen zorgen voor patronen waardoor de inwoner op een eenduidige wijze hun zaken, taken, producten, berichten of contactmomenten kunnen inzien. Toegang tot een MijnOmgeving kan met een ID-wallet.

Tijdens het project Flow! is er een bouwsteen ontwikkeld dat ervoor zorgt dat er vanuit een MijnOmgeving een product in de ID-wallet als kaartje opgenomen kan worden; het Attribuut Referentie Component (ARC).

De ontwikkeling van EDI-wallets staat niet op zichzelf; het maakt deel uit van een bredere maatschappelijke ontwikkeling rondom het gebruik van persoonlijke data. Voor dienstverleners geldt bovendien dat de EDI-wallet niet in alle gevallen de geschikte of enige oplossing is voor diensten die persoonlijke data vereisen. Andere oplossingen zijn bijvoorbeeld sluizen en kluizen.

Sluizen verschillen in een belangrijk element van kluizen en EDI-wallets: ze slaan de data van de gebruiker niet op (of in ieder geval zo kort mogelijk). In plaats daarvan zorgen ze er voor dat de gegevens direct van de databronnen naar de dienstverlener doorgegeven wordt. Hierdoor speelt consentmanagement vaak een grote rol. Consent voor gegevensdeling kan in dit geval of eenmalig of langdurig zijn. Een Nederlands voorbeeld dat gelijkenissen toont met het sluismodel is de Ockto Brondata Service (OBS).

Kluizen zijn (decentrale) cloudoplossingen waarin je een verscheidenheid aan gegevens kunt bewaren. Ze kunnen gezien worden als privacy en security vriendelijke alternatieven van Dropbox en Google Drive met uitgebreide functionaliteit voor het beheren en delen van gegevens. Waar EDI-wallets voornamelijk geschikt zijn voor attributen (gestructureerde data), kun je in kluizen ook ongestructureerde data zoals documenten of gezondheidsgegevens opslaan. Hiernaast bieden kluizen vaak fijnmazig toegang- en autorisatiemanagement. Hierdoor kun je bestanden in je kluis plaatsen, die door anderen beheerd worden. Het bekendste voorbeeld is de Solid Pod, maar ook partijen als Doccle, Geens en Cluis bieden een kluisoplossing als onderdeel van hun diensten.

De leerwerkplaats ID-Wallets is een initiatief van onder andere de Hanze Digital Society Hub en de Gemeente Groningen. In deze gezamenlijke leer- en testomgeving werken overheid, onderwijs en bedrijfsleven samen aan de ontwikkeling en toepassing van ID-wallets. Zij doen daarbij praktijkervaring op met digitale identiteit en ontwikkelen gezamenlijk nieuwe kennis.

Om digitale inclusie te bevorderen wordt binnen de leerwerkplaats aan drie kernvragen gewerkt: hoe ID-wallets organisatorisch succesvol kunnen worden geïmplementeerd, hoe de interface zo inclusief kan worden ontworpen dat inwoners deze zelfstandig kunnen gebruiken, en hoe gerichte communicatie en ondersteuning bijdragen aan vertrouwen en brede adoptie.

De Proeftuin ID-Wallets in Nijmegen onderzoekt hoe inwoners met een digitale identiteitsapp (zoals de Yivi-app) veilig gemeentelijke diensten kunnen regelen. In samenwerking met o.a. Digitale Overheid, UWV en KVK, wordt getest met regelingen zoals de Meedoen-regeling.
Inwoners en medewerkers testen in verschillende sessies de gebruiksvriendelijkheid. Het doel is om dienstverlening persoonlijker te maken, waarbij een inwoner zelf bepaalt welke persoonsgegevens worden gedeeld met de gemeente. Alle ervaringen en praktijkvoorbeelden zijn ontsloten op id-wallets.nl.